काठमाडौं, असार २९ –अमेरिकाको प्रतिष्ठित प्राविधिक संस्था एमआईटीका (MIT) वैज्ञानिकहरूले घरमै वा क्लिनिकबाहिर राखेर प्रयोग गर्न सकिने, सस्तो र लामो समयसम्म टिक्ने नयाँ प्रकारको रोग परीक्षण प्रविधि विकास गरेका छन्।

यी नयाँ इलेक्ट्रोकेमिकल सेन्सरहरू डीएनएको लेयरको माध्यमबाट काम गर्छन् र मूल्यमा अत्यन्त सस्ता — प्रतिटेस्ट ५० सेन्ट (लगभग ६८ रुपैयाँ)पर्ने — भएका छन्। यस्तो प्रविधिबाट क्यान्सर, फ्लू, एचआईभी लगायतका रोगहरू छिटो र प्रभावकारी रूपमा पहिचान गर्न सकिन्छ।

यो डिस्पोजेबल डीएनए सेन्सरले CRISPR Cas12 इन्जाइमको प्रयोग गरी लार, पिसाब, वा नाकको स्वाब जस्ता नमूनाहरूबाट रोगका मार्करहरू पहिचान गर्छ र तत्काल विद्युतीय संकेतमार्फत नतिजा प्रदान गर्छ।

विश्वव्यापी स्वास्थ्य सेवामा प्रभाव

यो सस्तो र सुलभ डीएनए सेन्सरले विश्वभरका मानिसहरूलाई घरमै क्यान्सर र एचआईभी जस्ता रोगहरूको परीक्षण गर्ने अवसर प्रदान गर्छ। यो प्रविधि विशेष गरी स्रोत-साधन सीमित भएका क्षेत्रहरूमा स्वास्थ्य सेवालाई क्रान्तिकारी बनाउन सक्छ, किनकि यसले महँगो प्रयोगशाला उपकरणहरूको आवश्यकता हटाउँछ। वैज्ञानिकहरूले अब यो प्रविधिको क्षेत्रीय परीक्षणको तयारी गरिरहेका छन्, जसले विश्वव्यापी स्वास्थ्य सेवामा नयाँ सम्भावनाहरू खोल्नेछ।

स्टोरेजको समस्या समाधान

नयाँ अनुसन्धानमा डीएनएको सतहलाई पोलिभिनाइल अल्कोहल (PVA) नामक सस्तो पॉलिमरले कोटिङ गरिँदा दुई महिना सम्म पनि जोगाउन सकिन्छ भन्ने देखिएको छ।

“अब हामी यी सेन्सरहरूलाई घरमै प्रयोग गर्न पठाउन सक्छौं, फ्रिजको आवश्यकता पनि पर्दैन,” अनुसन्धान प्रमुख र एमआईटीकी केमिकल इन्जिनियरिङ प्राध्यापक एरियल फुर्स्टले भनिन्।

नेपालमा यसको महत्त्व

नेपाल जस्ता विकासशील देशहरूमा, जहाँ स्वास्थ्य सेवाहरूको पहुँच सीमित छ, यो डीएनए सेन्सरले ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्छ। सस्तो मूल्य र प्रयोगको सहजताले गाउँघरमा बस्ने मानिसहरूलाई पनि गम्भीर रोगहरूको समयमै पहिचान र उपचारको अवसर प्रदान गर्छ। यसले रोगहरूको रोकथाम र नियन्त्रणमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउन सक्छ।

खसीको मासुले रक्तचाप बढाउँछ? डा. अनिलले खोलिदिए ‘लुकेको नुन’को रहस्य

भविष्यका सम्भावनाहरू

MIT को यो डीएनए सेन्सरले व्यक्तिगत स्वास्थ्य सेवालाई परिवर्तन गर्ने सम्भावना बोकेको छ। घरमै प्रयोग गर्न सकिने, सस्तो र भरपर्दो परीक्षण उपकरणको विकासले विश्वभरका लाखौं मानिसहरूको जीवन बचाउन सक्छ। वैज्ञानिकहरूले यसको क्षेत्रीय परीक्षणलाई तीव्र बनाइरहेका छन्, र निकट भविष्यमा यो प्रविधि विश्वव्यापी रूपमा उपलब्ध हुने अपेक्षा गरिएको छ।

यो क्रान्तिकारी प्रविधिले नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्रमा पनि ठूलो प्रभाव पार्न सक्छ, जहाँ सस्तो र सुलभ स्वास्थ्य परीक्षणको आवश्यकता लामो समयदेखि महसुस गरिएको छ।