वासिङ्टन/काराकास,  २० पुस – अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले शनिबार बिहान भेनेजुएलाको राजधानी काराकासमा ठूलो मात्रामा सैन्य अभियान सञ्चालन गरी राष्ट्रपति निकोलस मादुरो र उनकी पत्नी सिलिया फ्लोरेसलाई पक्राउ गरी अमेरिका लगिएको घोषणा गरेका छन्।

शीतयुद्धपछि ल्याटिन अमेरिकामा भएको यो सबैभन्दा ठूलो अमेरिकी सैन्य हस्तक्षेप हो। “अपरेशन एब्सोल्युट रिजोल्भ” नाम दिइएको यो अभियानमा १५० भन्दा बढी लडाकु विमान, बमवर्षक र हेलिकप्टर परिचालन गरिएको थियो।

गोप्य योजना र महिनौंको तयारी

अमेरिकी जासुसहरूले महिनौंदेखि मादुरोको गतिविधि निगरानी गर्दै आएका थिए। भेनेजुएला सरकारभित्रै रहेको एक स्रोत सहितको सानो टोलीले ६३ वर्षीय मादुरोको दैनिक गतिविधि, खानपान, लुगा र उनका घरपालुवा जनावरसम्मको अनुगमन गरेको अमेरिकी सैन्य अधिकारीहरूले बताएका छन्।

डिसेम्बरको सुरुमा अन्तिम योजना तयार भएको थियो। अमेरिकी विशेष बलका सैनिकहरूले काराकासमा रहेको मादुरोको सुरक्षित घरको हुबहु नक्कल बनाएर प्रवेश मार्ग र रणनीति अभ्यास गरेका थिए।

योजना यति गोप्य राखिएको थियो कि कांग्रेसलाई पनि अग्रिम जानकारी दिइएन। शीर्ष सैन्य अधिकारीहरूले केवल उत्तम परिस्थितिको पर्खाइमा बसेका थिए।

“क्रिसमस र नयाँ वर्षका हप्ताहरूमा संयुक्त राज्य अमेरिकाका सैनिकहरू सदैव तयार बसेर राष्ट्रपतिको आदेशको पर्खाइमा रहे,” देशका सर्वोच्च सैन्य अधिकारी जनरल ड्यान केनले शनिबार बिहानको पत्रकार सम्मेलनमा बताए।

राति अचानक सुरु भयो अभियान

शुक्रबार राति १०:४६ बजे (स्थानीय समयअनुसार शनिबार बिहान २ बजे) ट्रम्पले अभियान सुरु गर्ने आदेश दिए। “हामीले यो चार दिन अघि, तीन दिन अघि, दुई दिन अघि गर्न खोजेका थियौं, तर अचानक अवसर आयो र हामीले भन्यौं: जाऊ,” ट्रम्पले फक्स न्युजलाई भने।

अभियान काराकासमा मध्यरात नजिकै सुरु भएको थियो, जसले सैनिकहरूलाई अँध्यारोमा काम गर्न रातभरको समय दियो।

आकाशबाट र जमिनबाट आक्रमण

स्थानीय समयअनुसार बिहान करिब २ बजे काराकासमा ठूलो विस्फोटको आवाज सुनियो र शहरभरि धुवाँको मुस्लो देखियो। “मैले ठूलो आवाज सुनें, ठूलो धमाका,” पत्रकार एना भनेसा हेरेरोले बीबीसीलाई भनिन्, “यसले सबै झ्यालहरू हल्लायो। तुरुन्तै मैले ठूलो धुवाँको बादल देखें।”

स्थानीय बासिन्दा डेनियलाले बीबीसीलाई भनिन्, “हामी करिब १:५५ बजे विस्फोटको गर्जन र काराकासमाथि उडिरहेका विमानको आवाजले ब्युँझियौं। सबै कुरा पूर्ण अन्धकारमा डुबेको थियो, केवल नजिकैका विस्फोटको चमकले उज्यालो भएको थियो।”

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार, रातभर १५० भन्दा बढी विमान परिचालन गरिएको थियो। हवाई रक्षा प्रणाली र अन्य सैन्य लक्ष्यहरूमा आक्रमण गरिएको थियो। ट्रम्पले अभियान सुरु हुनुअघि काराकासको बिजुली काटिएको पनि संकेत गरे।

बीबीसी भेरिफाइले काराकासका विभिन्न स्थानहरूमा विस्फोट र आगोको भिडियो परीक्षण गरेको छ। पुष्टि भएका पाँच स्थानमा जेनेरालिसिमो फ्रान्सिस्को डे मिरान्डा एयर बेस, ला कार्लोटा एयरफिल्ड र पोर्ट ला गुआइरा समावेश छन्।

विशेष बलद्वारा मादुरोको घरमा आक्रमण

हवाई आक्रमणसँगै अमेरिकी विशेष बल डेल्टा फोर्सका सैनिकहरू मादुरोको घरतिर लागे। उनीहरू भारी हतियारसहित थिए र आवश्यक परेमा धातुको ढोका काट्न ब्लोटर्च पनि बोकेका थिए।

बिहान २:०१ बजे सैनिकहरू मादुरोको स्थानमा पुगे। ट्रम्पले त्यसलाई काराकासको मुटुमा रहेको सैन्य “किल्ला” भनेर वर्णन गरे। “उनीहरू हामीलाई पर्खिरहेका थिए। उनीहरूलाई थाहा थियो हामी आउँदैछौं,” ट्रम्पले भने।

सैनिकहरू पुग्दा गोली चल्यो र एउटा अमेरिकी हेलिकप्टर प्रहारमा परे तर उड्न सक्ने अवस्थामा थियो। “पक्राउ गर्ने बलहरू मादुरोको परिसरमा झरे र गति, सटीकता र अनुशासनका साथ अघि बढे,” जनरल केनले भने।

“उनीहरू भित्र पसे, र त्यस्ता ठाउँहरूमा पसे जहाँ साँच्चै पस्न सकिँदैन, तपाईंलाई थाहा छ, यसै कारणका लागि राखिएका स्टिलका ढोकाहरू,” ट्रम्पले उल्लेख गरे।

मादुरोको पक्राउ र न्यूयोर्क स्थानान्तरण

अमेरिकी सेनाले मादुरोको परिसरमा प्रवेश गर्दा, ट्रम्पका अनुसार, भेनेजुएलाका राष्ट्रपति सुरक्षित कोठामा भाग्ने प्रयास गरे। “उनी सुरक्षित स्थानमा पुग्न खोज्दै थिए, जुन सुरक्षित थिएन, किनभने हामीले करिब ४७ सेकेन्डमा ढोका उडाइदिने थियौं,” ट्रम्पले भने।

“उनी ढोकासम्म पुगे। उनले यसलाई बन्द गर्न सकेनन्। उनी यति छिटो समातिए कि उनी त्यो कोठामा प्रवेश गर्न सकेनन्।”

स्थानीय समय अनुसार बिहान ४:२० बजेसम्ममा, मादुरो र उनकी पत्नी अमेरिकी न्याय विभागको हिरासतमा भेनेजुएलाको भूभाग छोड्दै थिए। उनीहरूलाई यूएसएस इवो जिमा युद्धपोतमा राखिएको थियो, जसले क्युबाको गुआन्तानामो बे सैन्य अड्डामा रोकियो। त्यसपछि उनीहरूलाई विमानमा सारिएको थियो जुन शनिबार साँझ न्यूयोर्कको स्टीवार्ट एयर नेशनल गार्ड बेसमा अवतरण भयो।

अमेरिकाले पहिले मादुरोलाई पक्राउ गर्न लैजाने जानकारीका लागि ५ करोड डलर (३७ लाख पाउण्ड) पुरस्कार घोषणा गरेको थियो।

ट्रम्पको घोषणा: “हामी देश चलाउनेछौं”

करिब एक घण्टा पछि ट्रम्पले विश्वलाई मादुरोको पक्राउको खबर घोषणा गरे। “मादुरो र उनकी पत्नी चाँडै अमेरिकी न्यायको पूर्ण शक्तिको सामना गर्नेछन्,” उनले भने।

ट्रम्पले न्यूयोर्कको दक्षिणी जिल्लामा मादुरो र उनकी पत्नीमाथि लागुऔषध तस्करी, लागुऔषध आतंकवाद, हतियार अपराध लगायतका आरोप लगाइएको जानकारी दिए। यी आरोप मार्च २०२० मा अमेरिकी न्याय विभागले सार्वजनिक गरेको थियो।

अमेरिकी महान्यायाधिवक्ता प्याम बोन्डीले एक्समा लेखेकी छन् कि मादुरो र उनकी पत्नीले “अमेरिकी माटोमा अमेरिकी अदालतमा अमेरिकी न्यायको पूर्ण क्रोधको सामना गर्नेछन्।”

ट्रम्पले शनिबार पत्रकार सम्मेलनमा भने कि “सुरक्षित, उचित र विवेकपूर्ण संक्रमण” नहुञ्जेल अमेरिकाले भेनेजुएला “चलाउनेछ”। यद्यपि, उनले थप विवरण प्रदान गरेनन्।

विश्वव्यापी प्रतिक्रिया: निन्दा र समर्थन

अमेरिकाको यस कार्यले तुरुन्तै अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा तीव्र प्रतिक्रिया जगाएको छ।

कडा निन्दा गर्ने देशहरू

ब्राजिल: राष्ट्रपति लुइज इनासियो लुला दा सिल्भाले एक्समा लामो र कठोर प्रतिक्रिया दिएका छन्। “भेनेजुएलाको भूभागमा बमबारी र यसका राष्ट्रपतिको पक्राउले अस्वीकार्य रेखा पार गरेको छ,” उनले पोर्चुगिज भाषामा लेखेका छन्। “यी कार्यहरूले भेनेजुएलाको सार्वभौमसत्तामा गम्भीर अपमान र सम्पूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका लागि अत्यन्त खतरनाक उदाहरण प्रस्तुत गर्छन्।”

रुस: रुसी विदेश मन्त्रालयले यसलाई “अत्यन्तै चिन्ताजनक” भनेको छ र “सशस्त्र आक्रमणको कार्य” भनेर निन्दा गरेको छ। “अमेरिकाले भेनेजुएला विरुद्ध सशस्त्र आक्रमणको कार्य गर्‍यो, जसले गहिरो चिन्ता जगाउँछ र निन्दा गर्न योग्य छ,” मन्त्रालयले एक्समा भनेको छ।

चीन: चिनियाँ विदेश मन्त्रालयले भनेको छ कि यो “गहिरो स्तब्ध” छ। “अमेरिकाको यस्तो वर्चस्ववादी कार्यहरूले अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको गम्भीर उल्लङ्घन गर्छ र भेनेजुएलाको सार्वभौमसत्तामा हस्तक्षेप गर्छ, र ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियन क्षेत्रमा शान्ति र सुरक्षालाई खतरामा पार्छ,” विदेश मन्त्रालयले भनेको छ।

इरान: इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीले रोयटर्सका अनुसार भने, “जब कोही व्यक्तिले देश, अधिकारीहरू, सरकार र राष्ट्रमा शत्रुले अहंकारपूर्वक केही थोप्न खोजिरहेको महसुस गर्छ भने, शत्रुको विरुद्ध दृढतापूर्वक खडा हुनुपर्छ।”

कोलम्बिया: राष्ट्रपति गुस्ताभो पेट्रोले भेनेजुएलाको सार्वभौमसत्ता र ल्याटिन अमेरिका विरुद्ध आक्रमणको निन्दा गर्दै भने, “कोलम्बियाली सरकार भेनेजुएलाको सार्वभौमसत्ता विरुद्धको आक्रमणलाई अस्वीकार गर्छ।”

मेक्सिको: मेक्सिकोले पनि सैन्य हस्तक्षेपको निन्दा गर्दै यसलाई अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको “स्पष्ट उल्लङ्घन” भनेको छ। “ल्याटिन अमेरिका र क्यारिबियन शान्तिको क्षेत्र हो,” मेक्सिकन विदेश मन्त्रालयको बयानमा उल्लेख छ।

फ्रान्स: विदेश मन्त्री ज्यां–नोएल बारोटले आक्रमणलाई गैरकानूनी भन्दै एक्समा भने, “कुनै पनि स्थायी राजनीतिक समाधान बाहिरबाट थोप्न सकिँदैन।”

संयुक्त राष्ट्र: महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसका प्रवक्ता स्टेफान डुजारिकले भने कि गुटेरेस “भेनेजुएलामा हालैको तीव्रताबाट गहिरो चिन्तित” छन् र यसले “खतरनाक उदाहरण” प्रस्तुत गर्छ।

समर्थन गर्ने देशहरू

अर्जेन्टिना: राष्ट्रपति हाभियर मिलेले मादुरो र उनकी पत्नीको पक्राउको प्रशंसा गर्दै सामाजिक सञ्जालमा मादुरोको “लागुऔषध आतंकवादी” शासनको निन्दा गर्ने आफ्नो पुरानो भिडियो सेयर गरे।

इक्वेडर: राष्ट्रपति डेनियल नोबोआ आजिनले भेनेजुएलाली विपक्षी नेताहरू र जनतालाई “आफ्नो देश पुनः दाबी गर्न” आह्वान गरे।

बोलिभिया: विदेश मन्त्रालयले भेनेजुएला जनताको “लोकतन्त्र, संवैधानिक व्यवस्था र मानव अधिकार” पुनर्स्थापनाको मार्गमा समर्थन व्यक्त गरेको छ।

बेलायत: प्रधानमन्त्री किर स्टार्मरले ट्रम्पसँग कुरा गर्नुअघि कुनै दृढ बयान दिन चाहेनन्। “म सधैं र विश्वास गर्छु कि हामीले अन्तर्राष्ट्रिय कानूनको पालना गर्नुपर्छ, तर मलाई लाग्छ यो चरणमा तीव्र गतिमा परिवर्तन हुने अवस्थामा, तथ्यहरू स्थापित गरौं र त्यहाँबाट लैजाऔं,” उनले ब्रिटिश प्रसारणकर्ताहरूलाई भने।

कानूनी र राजनीतिक विवाद

अमेरिकाको यस कार्यले कानूनी र राजनीतिक विवाद पनि जगाएको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूले यो अभियान विद्यमान आपराधिक मुद्दाको कार्यान्वयन भएको वर्णन गरे, परम्परागत शासन परिवर्तन हस्तक्षेप होइन।

मादुरोको अन्तर्राष्ट्रिय आपराधिक अदालत (आईसीसी) बाट गिरफ्तारी वारेन्ट थिएन। तर, अमेरिकी संघीय अभियोगमा उनीविरुद्ध आरोप लगाइएको थियो।

अमेरिकी कांग्रेसका केही सदस्यहरूले अग्रिम सूचना नदिएकोमा आलोचना गरेका छन्। “मलाई स्पष्ट हुन दिनुहोस्: निकोलस मादुरो एक अवैध तानाशाह हुन्। तर कांग्रेसको अनुमति बिना र अर्को के हुन्छ भन्ने विश्वसनीय योजना बिना सैन्य कार्य सुरु गर्नु लापरवाह हो,” सिनेटमा डेमोक्र्याटिक पार्टीका नेता चक शुमरले भने।

विदेश मन्त्री मार्को रुबियोले समय अगावै कांग्रेसलाई जानकारी दिनु अभियानलाई खतरामा पार्ने भन्दै जवाफ दिए। “कांग्रेसमा चुहिने प्रवृत्ति छ,” ट्रम्पले थपे। “यो राम्रो हुने थिएन।”

भेनेजुएलामा के हुन्छ?

ट्रम्पले भने कि अमेरिकाले “सुरक्षित र उचित संक्रमण” नभएसम्म भेनेजुएला “चलाउनेछ”। उनले थपे, “हामी देश चलाउनेछौं। हामी त्यहाँ जानेछौं। हामीसँग त्यहाँ हाम्रा मानिसहरू छन्। हामीसँग हाम्रा मानिसहरू हुनेछन् जसले देश चलाउनेछन्।”

यद्यपि, भेनेजुएलामा अर्को के हुन्छ भन्ने स्पष्ट छैन। ट्रम्प प्रशासनले विपक्षी नेता एडमुन्डो गोन्जालेजलाई भेनेजुएलाको वैध राष्ट्रपति मानेको छ, जसलाई २०२४ को चुनावमा मादुरोले धाँधली गरी हराएको दाबी गरिएको छ।

यस अभियानले १९८९ मा पानामाको आक्रमण पछि ल्याटिन अमेरिकामा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण अमेरिकी हस्तक्षेप प्रस्तुत गर्छ, र यसको दीर्घकालीन प्रभाव अझै अनिश्चित छ।

कोलम्बियाले आफ्नो सीमामा सुरक्षा बलहरू परिचालन गरेको छ, सम्भावित शरणार्थी प्रवाहको तयारीका लागि। भेनेजुएलाले संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्को आपतकालीन बैठक बोलाउन आग्रह गरेको छ।