काठमाडौँ, १६ भदौ ।  रसुवा-नुवाकोट क्षेत्रमा आएको महाविनाशकारी बाढीले ठाउँ ठाउँमा ध्वस्त पार्दा पनि नुवाकोटको विदुरस्थित ऐतिहासिक त्रिभुवन त्रिशूली माध्यमिक विद्यालयमा भने एउटा अभूतपूर्व ‘चमत्कार’ घटेको छ। विद्यालयका प्रधानाध्यापक राजेन्द्र दावाडीको समयमै भएको सुझबुझ र त्वरित निर्णयका कारण १,६४३ जना बालबालिका सम्भावित ठूलो मानवीय क्षतिबाट जोगिएका छन्।

एक फोन कल र ९:२० बजेको आपत्कालीन निर्णय

भदौ १० गते बिहान करिब ९:२० बजे प्रधानाध्यापक दावाडीलाई माथिल्लो तटीय क्षेत्र (बेत्रावती) बाट एक साथीको फोन आयो, “बेत्रावतीमा ठूलो बाढी आयो, गाउँ सोहोर्दै छ, भाग!” त्यही बेला एक स्थानीय अभिभावकले पनि विद्यालय परिसरमा पुगेर नदीमा जलसतह तीव्र रूपमा बढिरहेको खबर गरे।

परिस्थिति गम्भीर रहेको आकलन गर्दै दावाडीले सेकेन्ड भरको ढिलाइ नगरी विद्यालयको आपत्कालीन घण्टी बजाउन लगाए र शिक्षकहरूलाई सबै कक्षाकोठा तुरुन्त खाली गराउन निर्देशन दिए।

सडकमा रहेका स्कुल बस फर्काउने ‘रेस अगेन्स्ट टाइम’

त्यस समयमा विद्यालयमा करिब ९०० बालबालिका उपस्थित भइसकेका थिए भने अन्य ७०० भन्दा बढी विद्यार्थी पैदल र बसमार्फत आउने क्रममा थिए। दावाडीलाई लगत्तै सम्झना भयो, करिब ८०/८० जना विद्यार्थी बोकेका धेरै वटा स्कुल बसहरू बाटोमै छन्।

उनले तत्काल सबै बस चालकहरूलाई फोन गरेर जहाँ छन्, त्यहीँबाट गाडी फर्काउन आदेश दिए। एउटा बस भने विद्यालय नजिकैको पुल तर्दै गरेको अवस्थामा थियो; दावाडीले चालकलाई कराउँदै गाडी तत्काल पछाडि मोड्न लगाए। बस पुलको अर्को छेउमा पुग्न नपाउँदै त्रिशूलीको भयंकर बाढीले उक्त पुल पूर्ण रूपमा बगाएर लग्यो।

बोधीवृक्षमुनि १,६४३ बालबालिकाको आश्रय

कक्षाकोठाबाट निकालिएका र परिसरमा रहेका सबै बालबालिकालाई तुरुन्तै नजिकैको डाँडा (उकालो) तर्फ दौडाइयो। विद्यार्थीहरू उकालो चढ्दै गर्दा त्रिशूली नदीको लेदो र बाढीले विद्यालय परिसरलाई आफ्नो नियन्त्रणमा लिइसकेको थियो।

भदौ १० को उक्त बाढीले विक्रम संवत २००७ सालतिर स्थापना भएको ७६ वर्ष पुरानो त्रिभुवन त्रिशूली माध्यमिक विद्यालयको ३ तले भवन पूर्ण रूपमा ध्वस्त बनाएर बगायो। उक्त भवन २०७२ को भूकम्पपछि भारतीय दूतावासको सहयोगमा पुनःनिर्माण गरिएको थियो। विद्यालय भवन बगेर जाँदा सबै १,६४३ जना विद्यार्थीहरू भने डाँडामा रहेको एउटा वरको रूख (बोधीवृक्ष) मुनि सुरक्षित रूपमा ओत लागिसकेका थिए।

विद्यार्थी जोगाउने क्रममा दुई जनाको दुःखद निधन

यो विशाल उद्धार महाभियानका बीच विद्यालय परिवारले दुई जना समर्पित सदस्यलाई भने गुमाउनुपरेको छ।

सन्तोष परियार (३२ वर्ष): सामाजिक शिक्षा शिक्षक परियार विद्यालय खाली गराएपछि नदी किनारमा रहेको आफ्नो आवासबाट सामान लिन जाँदा बाढीको चपेटमा परेका थिए।

सुल्तान लामा (छुल्रिम लामा): विद्यालयका लेखा तथा प्रशासन सहयोगी लामा बालबालिकाको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न पुनः विद्यालय परिसरतर्फ जाँदा बाढीले बगाएर बेपत्ता हुनुभएको थियो।

“मैले अरू के नै गर्न सक्थेँ र?” – प्रिन्सिपल दावाडी

अन्तर्राष्ट्रिय मिडियाले यो घटनालाई ‘हिरोइक रेस्क्यु’ को रूपमा कभर गरेपछि प्रिन्सिपल राजेन्द्र दावाडीले आफ्नो योगदानलाई सामान्य मान्दै भनेका छन्:

“मैले त्यो बेला ढिलाइ गर्नुहुँदैन भन्ने निर्णय लिएँ। बाढी नआएको भए पनि बढीमा एक दिनको पढाइ मात्र छुट्ने थियो। बालबालिकाको ज्यानभन्दा ठूलो कुरा केही थिएन। मैले त केवल आफ्नो कर्तव्य पूरा गरेको हुँ।”

तथ्यांकमा त्रिशूली बाढीको विनाश

तिब्बत सीमा नजिकै हिमझरना/ग्लेशियल ताल फुटेपछि आएको यो बाढीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ र गोरखामा भीषण विनाश मचाएको छ।

मृतक तथा बेपत्ता: आधिकारिक तथ्यांक अनुसार बाढी र पहिरोका कारण हालसम्म ६३३ भन्दा बढीको मृत्यु पुष्टि भइसकेको छ भने ३,००० भन्दा बढी मानिसहरू अझै बेपत्ता छन्।

पूर्वाधार क्षति: त्रिशूली करिडोरमा रहेका दर्जनौँ पक्की पुल, बेलीब्रिज, झोलुङ्गे पुल, सडक खण्ड (पृथ्वी राजमार्गको परेवाटार र कृष्णभिर) र जलविद्युत् आयोजना (माथिल्लो त्रिशूली ३ ‘ए’) मा खर्बौँको क्षति पुगेको छ।

प्रिन्सिपल दावाडीको निर्णय र सतर्कता नेपालको विपद् व्यवस्थापनको इतिहासमा एउटा उदाहरणीय अध्याय बनेको छ।