सामाजिक सञ्जाल, आत्म-असुरक्षा र आलोचनात्मक संस्कृतिले नेपाली समाजलाई कसरी प्रभावित गरिरहेको छ?

काठमाडौं, जेठ १९ – नेपाली समाजमा आलोचना गर्ने प्रवृत्ति तीव्र गतिमा बढ्दै गएको देखिन्छ। हरेक निर्णय, अभिव्यक्ति र प्रयासमा त्रुटि खोज्ने संस्कार बलियो बन्दै गएको छ। सामाजिक सञ्जाल, सार्वजनिक जीवन र व्यक्तिगत सम्बन्धमा समेत यो नकारात्मक मनोवृत्ति प्रबल देखिन्छ।

सामाजिक सञ्जालमा खुलेको आलोचना बजार

Facebook, TikTok, Twitter जस्ता डिजिटल मञ्चहरूले आलोचना गर्ने प्रवृत्तिलाई झनै तीव्र बनाएका छन्। अब सामान्य फोटो वा सन्देश पोस्ट गरेपछि पनि आलोचना, ट्रोलिङ र व्यंग्यको सिकार हुने सम्भावना उच्च हुन्छ। यस्तो प्रवृत्ति धेरैजसो आधारहीन र व्यक्तिगत घोचपेचमा आधारित हुन्छ।

आलोचना गर्ने प्रवृत्ति र मनोवैज्ञानिक पृष्ठभूमि

मनोविज्ञहरू भन्छन्—आलोचना गर्नु स्वाभाविक हो, तर यसको कारण आत्मगौरवको अभाव वा असन्तोष पनि हुन सक्छ। जब मानिस आफैंमा सुरक्षित महसुस गर्दैन, ऊ अरूको कमजोरी खोजेर सन्तुलन मिलाउने प्रयास गर्छ। सकारात्मक आलोचना समाजको विकासका लागि आवश्यक भए पनि, दुर्भाग्यवश, हाम्रो समाजमा यस्तो अभ्यास कमै देखिन्छ।

समाधान: आलोचनाबाट सहकार्यतर्फ

सामाजिक व्यवहारविद्हरूका अनुसार, आलोचना गर्नु अघि “के यसले सुधार ल्याउँछ?” भन्ने प्रश्न गर्न जरुरी छ। अरूको योगदानको कदर गर्ने, प्रशंसा गर्न सिक्ने, र सुझबुझपूर्ण सुझाव दिने संस्कार विकास गर्नुपर्छ। यही माध्यमबाट सकारात्मक संवाद र समावेशी सामाजिक चेतनाको विकास सम्भव छ।

पुरुषमाथि बढ्दो हनी ट्रापको चुनौती : आत्महत्या र ब्ल्याकमेलको चक्र

निष्कर्ष

आलोचना गर्ने प्रवृत्ति हाम्रो व्यवहार र सोचको प्रतिबिम्ब हो। तर यो प्रवृत्ति नियन्त्रणमा राख्न सकेमा समाजमा सहिष्णुता, सहयोग र समझदारीको वातावरण विस्तार गर्न सकिन्छ। साँचो परिवर्तन आलोचनाबाट होइन, प्रोत्साहन र सहकार्यबाट सुरु हुन्छ।