मौनतामा शुरू भएको यात्रा

काठमाडौँ, जेठ ३ – नारी केवल एउटा व्यक्ति होइन, ऊ एक युग हो। नारीको मौनता इतिहास हो, त्याग संस्कार हो र प्रेम संसार हो। नारीको आत्मबलको यात्रा बाल्यकालको मौनता, युवावस्थाको द्विविधा र मातृत्वको समर्पण हुँदै समानताको आवाजमा परिणत भएको छ। यो यात्रा सधैं प्रत्यक्ष हुन्न, तर प्रत्येक नारीको भित्री चेतनामा पल–पल विकसित हुँदै जान्छ।

बाल्यकाल: सीमित सपनाको आरम्भ

नारीको यात्रा सुत्केरी शैयाबाट सुरु हुँदैन — त्यो त जन्मदेखि नै सुरु हुन्छ। एउटी छोरीको आगमन घरमा खुसीको भन्दा पनि चिन्ताको विषय बन्छ। “दाइजो”, “अर्काको घर”, “लाजले हाँस्नु हुँदैन” जस्ता कथनले उसको अस्तित्व सानो बनाइन्छ।

एउटी छोरीले सानैदेखि भोग्नुपर्ने सामाजिक सीमाहरू उसको आत्मबलको पहिलो परीक्षा हुन्छ। जब उसलाई लाज, डर, अनि नियन्त्रण सिकाइन्छ, त्यहीबेलादेखि सुरु हुन्छ नारीको आत्मबलको यात्रा। हाँस्न नपाउने, खुलेर बोल्न नसक्ने वातावरणमा ऊ मौन रूपमा लड्न सिक्छे।

किशोरावस्था: पहिचानको खोजी र पीडाको मौनता

किशोर अवस्थामा पुग्दासम्म ऊ आफ्नो शरीरसँग जुध्न थालिसकेकी हुन्छे, उसले शरीरसँगै भावनात्मक परिवर्तन भोग्छे। महिनावारी, यौनिकता, लाज, अपराधबोध — यी सबै उसलाई थोपारिन्छन्, नबुझाई। ऊ प्रेम गर्छे तर “छोरी भएर” प्रेम गर्नु अपराध मानिन्छ। विश्वासघातको पीडा उसलाई भित्रभित्रै निल्न सिकाइन्छ। प्रेम गर्न डराउनु, आफ्ना भावना लुकाउनु अनि अरूको दृष्टिकोणबाट आफूलाई हेर्न बाध्य हुनु, सबै पीडाहरू उसले मौन तर गहिरो रूपमा आत्मसात गर्छे। नारीको आत्मबलको यात्रा यतिबेला पीडामा परिपक्व हुँदै जान्छ।

विवाह र मातृत्व: त्यागको सागर

विवाहपछि उसले आफ्ना परिचयहरू त्यागेर “कसैकी श्रीमती” बन्छे। घर छोड्नु, संस्कार बदल्नु, आफूलाई अरूका अनुरूप बदल्नु — सबै उसैले गर्नुपर्छ। मातृत्वको भूमिकामा उसले निःस्वार्थ प्रेम दिन्छे तर बदलामा समाजले उसलाई श्रेय होइन, दायित्व मात्र दिन्छ। उसले आफ्ना सपनाहरू छोडेर सन्तानको भविष्य बोक्छे। तर पनि, ऊ चुप रहन्छे। किनकि यही चुप्पी नारीको आत्मबलको यात्रा को मौन खाका हो।

आवाज उठाउने समय

चुप लागे भने कम्जोर, हाँसे भने स्वच्छन्द, बोले भने दु:स्साहसी ठहरिन्छे। यस्तो समाजमा नारीको धैर्य, बलिदान र आत्मबल केवल सहनशीलताको कथा होइन, विद्रोहको मौन रुप हो।

तर अब त्यो यात्रा मौन रहन सक्दैन। अहिलेको नारीले अन्याय देखेकी छे, बुझेकी छे र प्रतिरोध गर्न थालेकी छे। शिक्षा, संचार र सामाजिक चेतनाको पहुँचले नारीको आत्मबल शब्दमा रूपान्तरण हुँदैछ। ऊ अब “लाजको नाममा चुप लाग्ने” युगमा छैन।

आत्मबलको नयाँ परिभाषा

नारीको आत्मबलको यात्रा अब सहनशीलता मात्र होइन, न्यायको लागि उभिनु पनि हो। ऊ आफूलाई मात्र होइन, सिंगो समाजलाई सचेत गराउँदैछे। ऊ अब एक्लो छैन — ऊ नेतृत्वको भूमिकामा छ, आवाजको केन्द्रमा छ।

हराएको बालापन, हराएको मानवीयता : आत्मासँगको दूरी

निष्कर्ष: सम्मानले सुरु होस् आत्मबलको कथा

हामीले अब नारीलाई रक्षा होइन, सम्मान दिनुपर्छ। उसको यात्रा हिजोका पीडाबाट भविष्यका उज्यालोतर्फ अग्रसर छ।
नारीको आत्मबलको यात्रा अब रोकिने छैन — किनभने ऊ मौनताको पर्खाल तोडिसकेकी छे।