काठमाडौं, असार १० — हालको अन्तर्राष्ट्रिय विनिमय दर अनुसार कुवेती दिनार (KWD) विश्वकै सबैभन्दा मूल्यवान मुद्रा बनेको छ, जसको मूल्य झण्डै नेपाली रुपैयाँ ४३५ बराबर पर्छ। बहरेनी दिनार र ओमान रियाल समेत सूचीमा अगाडि छन्। यतिखेर नेपाली रुपैयाँ यी मुद्राहरूको तुलनामा निकै कमजोर देखिन्छ।

शीर्ष ५ मूल्यवान मुद्राहरू — नेपाली रुपैयाँमा तुलना

विनिमय दरहरू राष्ट्र बैंक तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारका आधारमा (२०२५ जुन)।

नेपाली रुपैयाँ किन कमजोर छ?

नेपाली रुपैयाँको कमजोरीका प्रमुख कारणहरू यसप्रकार छन्:

1. अत्यधिक आयात र न्यून निर्यात
2. विदेशी मुद्रामा निर्भरता
3. मुद्रास्फीति नियन्त्रणमा चुनौती
4. वैदेशिक मुद्रा सञ्चिति (reserves) मा दबाब

भारतसँग मुद्रा पेग: स्थिरताको आधार

नेपालको रुपैयाँ भारतीय रुपैयाँसँग पेग (Peg System) मा बाँधिएको छ — १ INR = १.६० NPR।
यदि यो पेग प्रणाली नभएको भए, अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार नेपाली रुपैयाँ अझ कमजोर देखिन्थ्यो।

बलिया मुद्राहरूको रहस्य

कुवेत, बहरेन, ओमान जस्ता राष्ट्रहरूले:
✅ तेल तथा प्राकृतिक स्रोतको भरपूर उपयोग
✅ स्थिर मौद्रिक नीति
✅ निर्यातमुखी व्यापार रणनीति
✅ अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा सक्रियता
लाई प्राथमिकता दिएका छन्।

वैश्विक आर्थिक परिदृश्य र नेपालको चुनौती

नेपालजस्तै साना अर्थतन्त्र भएका मुलुकहरूका लागि मुद्राको स्थायित्व कायम राख्नु सजिलो छैन। निर्यात क्षमतामा वृद्धि नगरी, आयातमा निर्भरता घटाउन नसकी र वैदेशिक मुद्रा सञ्चिति सबल नबनाई मुद्रा सुदृढीकरण सम्भव छैन। विश्व बजारमा तेल, सुन जस्ता स्रोतहरूमा आधारित राष्ट्रहरूले मुद्रा बलियो बनाएर आर्थिक हैसियत बढाइरहेका बेला नेपालले उत्पादनमुखी नीति र मौद्रिक सुधारमा गम्भीर सोच राख्नुपर्ने आवश्यकता अझै बढी महसुस भएको छ।

आर्थिक वर्ष ८०/८१ को कास्की जिल्लाका स्थानीय तहहरुको बेरुजु

निष्कर्ष

कुवेती दिनार र नेपाली रुपैयाँ को विनिमय दरको अन्तरले नेपाललाई थप चुनौती दिन थालेको खतरनाक संकेत देखिन्। मुद्राको बलियोपन केवल धनी देश हुनु मात्र होइन, आर्थिक रणनीति र नीति निर्णयमा भर पर्छ। नेपाली रुपैयाँले भारतसँगको पेग प्रणालीका कारण आंशिक स्थिरता पाएको छ, तर दीर्घकालीन सुधार आर्थिक संरचनामा निर्भर रहनेछ।