काठमाडौँ, साउन ६ । यदि तपाईं एआई प्रयोग गरेर युट्युब सामग्री बनाउँदै हुनुहुन्छ भने अब सावधान हुनुपर्ने भएको छ। विश्वकै सबैभन्दा ठूलो भिडियो प्लेटफर्म युट्युबले कम गुणस्तरका, दोहोरिने र ठूलो परिमाणमा उत्पादन गरिएका एआई-निर्मित सामग्रीमाथि कडाइ गर्ने नीति लागू गरेको छ। नयाँ नियमपछि यस्ता सामग्री बनाउने लाखौं भिडियो र हजारौं युट्युब च्यानल डिमोनेटाइज (आम्दानी बन्द) हुने वा केही अवस्थामा हटाइने जोखिममा परेका छन्।

तर यसमा एउटा विडम्बना पनि छ। युट्युबको मूल कम्पनी गुगल र यसको मातृ कम्पनी अल्फाबेटले पछिल्ला वर्षहरूमा Gemini AI, Veo, Nano Banana र Dream Screen जस्ता एआई सामग्री निर्माण गर्ने उपकरण र मोडललाई सक्रिय रूपमा विकास र प्रवर्द्धन गर्दै आएका छन्। अहिले भने ती नै कम्पनीहरू एआईमार्फत उत्पादन हुने निम्नस्तरीय सामग्रीको बाढी नियन्त्रण गर्ने प्रयासमा छन्।

युट्युबले सार्वजनिक गरेको नयाँ मार्गदर्शनले धेरै सिर्जनाकर्तालाई अझै अन्योलमा पारेको छ। एआई प्रयोग गरेर भिडियो बनाउने तर युट्युबबाट आम्दानी पनि गर्न चाहने क्रिएटरहरूका लागि के गर्न मिल्छ र के गर्न मिल्दैन भन्ने विषय अझै पूर्ण रूपमा स्पष्ट छैन।

युट्युबले के परिवर्तन गर्‍यो?

युट्युबले आफ्नो मोनेटाइजेसन नीतिमा गरेको पछिल्लो परिवर्तन मुख्यतः ‘एआई स्लप’ भनिने सामग्रीलाई लक्षित गरेको देखिन्छ। यद्यपि कम्पनीले आधिकारिक रूपमा यही शब्द प्रयोग गरेको छैन।

सामान्यतया एआई स्लप भन्नाले एआई प्रयोग गरेर ठूलो परिमाणमा बनाइएका, एउटै ढाँचाका, बारम्बार दोहोरिने, सामान्य, टेम्प्लेटमा आधारित वा मौलिकता नभएका सामग्रीलाई जनाइन्छ।

युट्युबका अनुसार एआई प्रयोग हुनु आफैंमा समस्या होइन। यदि सामग्री मौलिक, सिर्जनात्मक, जिम्मेवार र दर्शकका लागि उपयोगी छ भने त्यस्तो सामग्री मोनेटाइजेसनका लागि योग्य रहनेछ।

यससम्बन्धी सबैभन्दा महत्वपूर्ण परिवर्तन १४ जुलाई मा सार्वजनिक गरिएको थियो। त्यसदिन युट्युबले आफ्नो पुरानो “Repetitious Content” नीताको नाम परिवर्तन गर्दै “Inauthentic Content” राख्यो र त्यसलाई थप स्पष्ट बनायो।

कम्पनीका अनुसार यो परिवर्तन एआईलाई लक्षित गरेर गरिएको होइन, बरु लामो समयदेखि चलिरहेको कम गुणस्तरका, स्पाम प्रकृतिका तथा पुनःप्रयोग गरिएका सामग्रीविरुद्धको अभियानकै निरन्तरता हो।

कुन सामग्रीको आम्दानी रोकिन सक्छ?

युट्युबको Channel Monetisation Policies र Generative AI Disclosure Guidelines मा कुन सामग्री मोनेटाइज हुन सक्छ र कहिले एआईद्वारा सिर्जित वा परिवर्तन गरिएको सामग्रीबारे खुलासा (Disclosure) गर्नुपर्छ भन्ने उल्लेख गरिएको छ।

हालै सार्वजनिक गरिएको एक भिडियोमा युट्युबका Vice President of Trust and Safety Matt Halprin ले Inauthentic Content लाई सामान्य, दोहोरिने, “अप्रिय” तथा भावनामा खेल्ने प्रकृतिको सामग्रीका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

उनले स्वास्थ्य, वित्त, कानुनी विषय वा अन्य क्षेत्रमा सल्लाह दिने एआई अवतार (AI Personas) को उदाहरण पनि दिएका छन्। यदि यस्ता सामग्रीमा पर्याप्त मौलिकता, मानवीय योगदान वा सिर्जनात्मकता नदेखिएमा YouTube Partner Programme (YPP) अन्तर्गत त्यस्ता भिडियो डिमोनेटाइज हुन सक्ने उनले बताएका छन्।

युट्युबका अनुसार निम्न प्रकारका सामग्री आम्दानीका लागि अयोग्य ठहरिन सक्छन्

१. एउटै शैलीमा ठूलो संख्यामा बनाइएका स्लाइडशो भिडियो, जहाँ समान एआई आवाज प्रयोग गरिएको हुन्छ।

२. एकअर्कासँग लगभग उस्तै देखिने वा निरन्तर दोहोरिने भिडियोहरू।

३. केवल भ्यु र इन्गेजमेन्ट बढाउने उद्देश्यले बनाइएका भावनामा खेल्ने, सनसनी फैलाउने वा सजिलै एकअर्काको सट्टा प्रयोग गर्न सकिने सामग्री।

४. स्वास्थ्य, वित्त, कानुन वा राजनीतिजस्ता विषयमा सल्लाह दिने एआई-निर्मित “विशेषज्ञ” पात्र, यदि ती ठूलो परिमाणमा उत्पादन गरिएका, कम मूल्य भएका वा अत्यन्त न्यून मानवीय निगरानीमा तयार गरिएका छन् भने।

एआई प्रयोग गर्न पाइन्छ कि पाइँदैन?

युट्युबले एआईको प्रयोगमाथि प्रतिबन्ध नलगाइएको स्पष्ट पारेको छ। कम्पनीका अनुसार यसको मुख्य प्राथमिकता मौलिकता, सिर्जनशीलता र दर्शकलाई उपयोगी सामग्री हो।

यसको अर्थ, स्क्रिप्ट लेख्न, भिडियो सम्पादन गर्न, दृश्य तयार गर्न वा अन्य निर्माण प्रक्रियामा एआई प्रयोग गरिएको भए पनि अन्तिम सामग्रीमा पर्याप्त मानवीय योगदान, मौलिक प्रस्तुति वा स्पष्ट सिर्जनात्मक दृष्टिकोण भए त्यस्ता भिडियो मोनेटाइज हुन सक्नेछन्।

त्यस्तै, यथार्थपरक एआई-निर्मित वा एआईद्वारा परिवर्तन गरिएको सामग्रीलाई YouTube Studio मार्फत आवश्यक खुलासा गरिएको छ भने सामान्यतया त्यसले मोनेटाइजेसनमा असर पार्दैन। यस्ता भिडियोमा “AI” लेबल देखिन सक्छ, तर त्यसका कारण मात्र भिडियोको आम्दानी वा सिफारिसमा असर पर्ने छैन।

यद्यपि एनिमेसन, दृश्य प्रभाव (Visual Effects) वा सामग्री निर्माणमा सहयोगका लागि प्रयोग गरिएको गैर-यथार्थपरक एआई सामग्रीका लागि खुलासा आवश्यक नपर्न पनि सक्छ।

दर्शकलाई उपयोगी, उच्च गुणस्तरका र दोहोरिने प्रकृतिका नभएका एआई-सहायता प्राप्त भिडियोहरू भने मोनेटाइज हुन सक्ने युट्युबको भनाइ छ।

कम्पनीले आफ्नै Dream Screen लगायतका Creator AI Features को प्रवर्द्धन पनि जारी राख्ने जनाएको छ, तर अन्तिम सामग्रीले वास्तविक मूल्य थप्नुपर्ने सर्तसहित।

एआई सामग्रीबारे खुलासा गर्ने नियम भने एक वर्षभन्दा बढी समयदेखि लागू छ। विशेषगरी वास्तविक व्यक्तिको डीपफेक, बनावटी घटना वा अत्यन्त यथार्थपरक एआई दृश्यलाई लक्षित गर्दै यस्तो व्यवस्था लागू गरिएको हो। आवश्यक खुलासा नगरेमा सिर्जनाकर्ताले कारबाही भोग्नुपर्ने हुन सक्छ।

ग्रहहरूको महासंयोग: श्रावण २३ पछि आकाशमा बन्नेछ ‘महाभारत कालीन’ दुर्लभ र क्रूर परिस्थिति

एआई स्लप कति ठूलो समस्या बनिसकेको छ?

भिडियो सम्पादन प्लेटफर्म Kapwing को विश्लेषणअनुसार केवल एआई स्लप उत्पादन गर्ने च्यानलहरूले दशौं अर्ब भ्यु र करोडौं सब्स्क्राइबर बटुलेका छन्। यस्ता च्यानलले वार्षिक करिब ११ करोड ७० लाख अमेरिकी डलर (US$117 million) आम्दानी गरिरहेको अनुमान गरिएको छ।

उक्त विश्लेषणले नयाँ प्रयोगकर्तालाई युट्युबको एल्गोरिदमले सिफारिस गर्ने सामग्रीमध्ये २० प्रतिशतभन्दा बढी एआई स्लप वा निम्नस्तरीय “Brainrot” सामग्री रहेको दाबी गरेको छ। केही एआई-आधारित च्यानलले केही महिनामै शून्यबाट करोडौं सब्स्क्राइबरसम्म पुग्न सफल भएको पनि विश्लेषणमा उल्लेख छ।

यसैबीच, एआई भिडियो निर्माण गर्ने उपकरणहरूको माग विश्वभर तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। विभिन्न प्लेटफर्महरूले करोडौं एआई-निर्मित भिडियो तयार भइरहेको तथ्यांक सार्वजनिक गरिरहेका छन्।

आफ्नै प्रविधिको चुनौतीसँग जुध्दै युट्युब

गुगल र युट्युबले Gemini, Veo, Nano Banana तथा Dream Screen जस्ता आफ्नै जेनेरेटिभ एआई उपकरणको व्यापक प्रचार-प्रसार गरेका थिए। अहिले भने ती नै कम्पनीहरू यिनै प्रविधिबाट सिर्जना भएको कम गुणस्तरको सामग्री नियन्त्रण गर्ने प्रयासमा छन्।

पछिल्ला महिनाहरूमा युट्युबका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत (CEO) Neal Mohan ले विभिन्न अन्तर्वार्ता, मुख्य सम्बोधन (Keynote), कम्पनी घोषणा तथा ब्लगमार्फत एआईलाई “नयाँ सिर्जनात्मक सीमारेखा” (New Creative Frontier) का रूपमा वर्णन गर्दै आएका छन्। तर अर्कोतर्फ युट्युबले एआई स्लप नियन्त्रण गर्न नयाँ प्रणाली पनि विकास गरिरहेको छ।

एआई सामग्रीको लेबलिङ, एआई पहिचान गर्ने प्रणाली र व्यक्तिको समानता (Likeness) संरक्षण गर्ने उपकरणहरू यही समस्याको समाधान खोज्ने प्रयासका रूपमा हेरिएका छन्। तर एकपटक फैलिसकेको एआई सामग्रीको बाढी नियन्त्रण गर्नु सहज नहुने देखिन्छ।

परिवर्तन भइरहेका युट्युबका नीतिले सिर्जनाकर्तालाई थप अन्योलमा पार्न सक्ने र कतिपयलाई युट्युबलाई पूर्णकालीन वा अतिरिक्त आम्दानीको भरपर्दो माध्यमका रूपमा लिन निरुत्साहित गर्न सक्ने सम्भावना पनि उत्तिकै रहेको छ।