सपना बेच्ने ठाउँ, पीडा किन्नु पर्ने यात्रा : विदेशमा नेपाली श्रमिक

काठमाडौं, वैशाख २५ । त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल। झोला समातेका, च्यातिएको जुत्ता लगाएका र थाकेको अनुहारमा पीडा बोकेको एक युवक। उनी हुन् सुनसरीका रमेश (नाम परिवर्तन) — जसले विदेशमा नेपाली श्रमिक बन्ने निर्णय जीवन बदल्ने सपना बोकेर गरेका थिए, तर त्यो सपना पीडामा बदलियो।

तीन वर्षअघि कतार पुगेका रमेशले आफ्नो गाउँमा रोजगार थिएन, खेतिपातीले गुजारा चल्दैनथ्यो। परिवारको दायित्व र बाआमाको सहारा बन्ने सोचले उनले वैदेशिक श्रम रोजे। तर कतारमा पुग्नासाथ थाहा पाए — ४५ डिग्रीको ताप, तातो बालुवा, १२ घण्टाको श्रम, न समयमै तलब न त सम्मान। जब दुई महिनासम्म तलब रोकिन्छ, ऋण लिएर घर पठाउनुपर्छ। र काम छोड्ने त कल्पना नै गर्न सकिन्न — पासपोर्ट कम्पनीकै कब्जामा।

बुवाको मृत्यु, तर छुट्टी नमिल्ने निर्दयी प्रणाली

श्रमिकहरूको सबैभन्दा पीडादायी अवस्था हुन्छ — संकटमा पनि घर नपुग्नु। रमेशले भोगेका क्षणहरू हजारौं नेपालीहरूका साझा घाउ हुन्। सात महिनापछि बुवाको मृत्युको खबर आयो। तर कम्पनीले छुट्टी दिएन। “त्यो क्षण… जीवनकै सबैभन्दा कमजोर महसुस भयो,” उनी भन्छन्। बुवाको दाहसंस्कारमा सहभागी नहुनु, श्रीमती र आमाले ऋण काढेर काजक्रिया गर्नु परिनु — यी सबै पीडा रमेशले टाढाबाट भोगे।

सपना हराएको होइन, संघर्षको यात्रा: नेपालका युवाको जीवनमा थपिँदै गएका चुनौतीहरू

घर फर्कंदा अपमान र चोरी

एक वर्षपछि बल्ल छुट्टी पाएर रमेश नेपाल फर्किए। तर विमानस्थलमै अपमानको आरम्भ भयो — “मोबाइल ल्याएको? सुन ल्याएको?” भन्दै सुरक्षाकर्मीहरूका व्यंग्यपूर्ण प्रश्न। काठमाडौंदेखि गाउँ फर्किने क्रममा झोलाबाट छोरालाई ल्याएको खेलौना र केही सामान चोरी। थकित शरीर, चिसो मन र ओइलिएको सपना बोकेर उनी गाउँ फर्किए।

देशमै के गर्ने?

घर फर्किएपछि पनि पीडा सकिएन। वैदेशिक अनुभवअनुसार काम पाइएन। व्यवसाय गर्न ऋण नपाइयो। फेरि विदेश जान खोज्दा दलालले दुई लाख लिएर ठगी गर्‍यो। अहिले उनी गाउँमै बेरोजगार छन्। “इमानदारी गरें, मेहनत गरें, तर देशमा मेरो मूल्य छैन,” उनी भन्छन्।

नीतिगत बेवास्ता र सामाजिक मौनता : विदेशमा नेपाली श्रमिक

रमेशको कथा लाखौं विदेशमा नेपाली श्रमिकहरूको साझा कथा हो। हरेक वर्ष लाखौं युवाहरू श्रम भिसामा विदेश जान्छन्। तर उनीहरूको सुरक्षाका लागि नीति भए पनि कार्यान्वयन छैन। संकटमा घर फर्कन कानुनी अधिकार छैन, दलालको धन्दा चलिरहेको छ र फर्किएकालाई पुनःस्थापनाको कार्यक्रम प्रभावकारी छैन।

प्रमुख समस्या:

• श्रम सम्झौता उल्लंघन हुँदा संरक्षणको अभाव
• आपतकालीन अवस्थामा छुट्टी वा फिर्ती प्रक्रियाको कमजोरी
• फर्किएपछि रोजगारी वा लगानीको पहुँच नहुनु
• दलाल नियन्त्रणमा कमजोरी
• कूटनीतिक नियोगहरूको कमजोर उपस्थिति

समाधान के हुन सक्छ?

१. विदेशी रोजगार सेवा सुधार:

• श्रमिक अनुबन्धनमा इ-गभर्नेन्स
• कल्याण कोष विस्तार

२. फर्किएकालाई पुनःस्थापना:

• सीपअनुसार अनुदान र ऋण
• स्थानीय सरकारमार्फत रोजगार प्लेटफर्म

३. दलाल नियन्त्रण:

• म्यानपावर कम्पनीको कडा नियमन
• पीडितलाई कानुनी सहयोग र पुनःपोषण

४. कूटनीतिक सबलीकरण:

• दूतावासहरूलाई श्रमिक सेवा केन्द्रमा रूपान्तरण

अन्त्यमा:

रमेशले भोगेको पीडा व्यक्तिगत मात्र होइन, राष्ट्रिय लाचारीको संकेत हो। विदेशमा नेपाली श्रमिक का लागि अब शब्द होइन, कार्यको समय हो। सरकारले सम्मान दिन नसके, ती श्रमिकहरू स्वदेश फर्किन डराउनेछन्। र यदि यही अवस्था रह्यो भने, नेपालले आफ्नै मेरुदण्ड गुमाउँदै जानेछ।